Rekendoelen

Referentieniveaus, leerroutes, doelenlijsten

uitwerking tussendoelen groep 2 tot en met groep 8 op weg naar streefniveau 1S

Wat zijn kerndoelen, referentieniveaus en tussendoelen? Wil je meer weten, raadpleeg de bron.

(bron: Tussendoelen rekenen-wiskunde voor het primair onderwijs van het SLO)

Kerndoelen

Kerndoelen beschrijven wat leerlingen in het PO aangeboden dienen te krijgen.

meer informatie

Dit zijn aanbodsdoelen; leerkrachten dienen de stof die past bij deze kerndoelen in voldoende mate te onderwijzen zodat de leerlingen de kans krijgen zich de doelen eigen te maken.

Referentieniveaus

Referentieniveaus beschrijven wat leerlingen moeten kennen en kunnen voor rekenen.

meer informatie

Het gaat hier om beheersingsdoelen; wat moeten leerlingen kennen, kunnen en begrijpen op verschillende momenten in hun onderwijscarriëre? Het doel van de invoering van het Referentiekader (Expertgroep Doorlopende leerlijnen taal en rekenen, 2009) was het beschrijven van doorlopende leerlijnen voor taal en rekenen, waarmee de verschillende onderwijstypes beter op elkaar zouden aansluiten en herhalingen en hiaten voorkomen konden worden. Het zou de overgang voor leerlingen soepeler kunnen laten verlopen.

 

 

Tussendoelen

De tussendoelen beschrijven wat leerlingen aan het eind van elk leerjaar doorgaans zouden moeten kennen, kunnen en begrijpen om aan het eind van hun basis- of speciaal basisonderwijs het streefniveau 1S te halen.

meer informatie

Voor een goede doorgaande lijn zijn de tussendoelen per domein erg inzichtelijk. Om te weten waar per leerjaar aan gewerkt kan worden zijn de doelen ook per leerjaar ingedeeld. Alle informatie over de tussendoelen staat hieronder.

Referentiekader taal en rekenen

Checklist verantwoord kiezen 1F

Voor het maken van een verantwoorde keuze

Referentieniveaus

Sinds 2011 zijn de referentieniveaus 1F en 1S opgenomen in de wet en beschreven in Referentiekader taal en rekenen in opdracht van het ministerie OCW (zie brochure links).

De F-niveaus beschrijven de fundamentele niveaus, de S-niveaus de streefniveaus.

 

De niveaus 1F en 1S voor einde primair onderwijs worden overigens (nog) niet gebruikt als toelatingseis in het voortgezet onderwijs. Het voortgezet onderwijs neemt kennis van de behaalde niveaus van leerlingen en kan daarmee het vervolgonderwijs beter afstemmen op het tot dan toe behaalde niveau. Het gemeenschappelijk referentiekader voor po en vo en verder beoogt immers ook een doorlopende leerlijn en het wegwerken van drempels.

De referentieniveaus hebben ertoe bijgedragen dat zwakkere rekenaars de ruimte krijgen om zich te richten op wat ze (met extra inspanning) wél kunnen en wat past bij hun mogelijkheden.

Wat nou als leerlingen dat 1F niveau niet kunnen halen? Het project Passende Perspectieven richt zich op leerlingen die het referentieniveau 1F naar verwachting niet zullen halen op 12-jarige leeftijd (eind groep 8). Passende Perspectieven maakt onderscheid in drie groepen leerlingen:

  • Het doel is dat de eerste groep 1F alsnog haalt op 12-jarige leeftijd (zie leerroute 1);
  • De tweede groep haalt 1F in het vervolgonderwijs (zie leerroute 2);
  • De derde groep haalt 1F op onderdelen (zie leerroute 3).

Per groep zijn er leerroutes ontwikkeld om een passend onderwijsaanbod aan deze groepen leerlingen aan te kunnen bieden. 

Leerroutes

Wanneer en hoe kies je een leerroute?

Op het moment dat een leerling ondanks extra hulp steeds verder achterop raakt en geen aansluiting meer vindt bij de methode kun je kiezen voor een andere leerroute. Let wel, deze beslissing wordt niet licht genomen en er wordt zeker mee gewacht tot de leerling in groep 6 zit. Voor die tijd wordt de lat zo hoog mogelijk gelegd en worden hiaten zoveel mogelijk weg gewerkt. Om na te gaan of alle noodzakelijke stappen zijn gezet om een andere leerroute te overwegen is de “Checklist verantwoord kiezen voor fundamenteel rekenniveau 1F” een handig hulpmiddel. Het invullen van deze checklist is de eerste stap die ondernomen moet worden voordat een leerling van de leerlijn wordt afgehaald. Je wilt ten slotte goed kunnen verantwoorden waarom je deze bepaalde leerling een eigen leerroute geeft.

Voor een invulversie: ga naar de homepage, kijk onder “Interessante links”.
De brochure “Checklist verantwoord kiezen voor fundamenteel rekenniveau 1F” staat hierboven onder de brochure “Referentiekader taal en rekenen”.

 

De volgende informatie is nodig om een goede leerroute te kunnen kiezen:

  • het ontwikkelingsperspectief (OPP) met daarin de uitstroomverwachting;
  • observatiegegevens tijdens de rekenlessen;
  • het niveau waarop de leerling nu rekent;
  • de intelligentie;
  • de resterende onderwijstijd op de basisschool.

 

Iedere leerroute heeft zijn eigen belangrijke doelen waaruit gekozen kan worden.

Leerroute 1

De leerlingen halen 1F alsnog op 12-jarige leeftijd, mits benodigde hulpmiddelen op het juiste moment worden ingezet.

m

Leerroute 2

Deze leerlingen halen 1F in het vervolgonderwijs. Zij krijgen meer tijd om de doelen te halen, waarbij in het PO wordt ingezet op relevante doelen voor doorstroom naar het vmbo.

n

Leerroute 3

Deze leerlingen halen 1F op onderdelen. Voor hen zijn doelen geformuleerd om doorstroom naar praktijkonderwijs mogelijk te maken. Doelen zijn sterk gericht op functionaliteit en kennen verdergaande restricties in niveau van handelen dan leerroute 2.

Doelenlijsten

Welke doelen kies je bij de diverse leerroutes?

Bij de verschillende leerroutes horen doelenlijsten. Doelenlijsten helpen bij het maken van keuzes in doelen.

Aan de hand van de doelenlijsten krijg je per leerroute een beeld van welke doelen prioriteit hebben en welke minder. Een combinatie van de doelenlijsten met de overzichten van de leerroutes kan leiden tot een doordachte keuze voor het aan te bieden onderwijs per doelgroep. Bespreek en maak de keuzes samen met een interne begeleider (IB-er) of rekencoördinator. Het SLO heeft een brochure “Passende perspectieven rekenen”, zie hiernaast. Hierin staan 11 doelenlijsten per domein en de verschillende onderdelen die aan bod komen. Het geeft een goed overzicht van welke onderdelen je per leerroute zou moeten behandelen en welke eventueel wat minder relevant zijn. Het is verstandig de brochure goed door te lezen, omdat er uitleg over de doelen en de betekenis van de kleuren wordt gegeven.

SLO Brochure

Passende perspectieven rekenen

Tussendoelen

per domein

De tussendoelen geven een doorlopende leerlijn voor rekenen/wiskunde in het primair onderwijs van groep 2 tot en met 8, uitkomend op streefniveau 1S. 
De doelen per leerjaar zijn richtinggevend, niet verplichtend. Natuurlijk zijn er andere indelingen mogelijk.

Hoe kunnen de tussendoelen gebruikt worden in de praktijk? Enkele voorbeelden:

  • Voor leraren en teams die met een reken-wiskundemethode werken kunnen de doelen fungeren als een soort vinger aan de pols: in hoeverre hebben welke leerlingen deze doelen bereikt, en moeten we nog extra ondersteuning bieden? Zijn er hiaten, moeten we ergens meer aandacht aan besteden?
  • Voor leraren en scholen die los(ser) van de methode willen werken en meer vanuit doelen werken, geven de doelen richting. Aan welke doelen zijn de leerlingen toe en welke activiteiten en materialen passen hierbij? Hoe kunnen we deze doelen met de leerlingen bespreken? De stippellijnen tussen de leerjaren benadrukken dat er geen echte grenzen zijn.

Horizontaal is een doorlopende lijn te zien van doelen per domein voor de leerjaren 2 t/m 8. Aansluitend staan voor dit domein ook de concretiseringen van 1S beschreven. Binnen het domein is een verdere indeling gemaakt zodat de doelen zo veel mogelijk bij elkaar staan van links naar rechts. Zo is goed af te lezen wat er zoal vooraf is gegaan maar ook zeker wat erop volgt. De doelen zijn gestapeld: wat leerlingen in groep 4 moeten kennen, kunnen en begrijpen horen ze ook in groep 5 te beheersen. Voor de leesbaarheid zijn alleen de nieuwe doelen, die voor een bepaalde groep erbij komen, beschreven. Die einddoelen voor groep 5 omvatten dus ook de doelen voor groep 2 t/m groep 4, maar dan ook met de grootte van de getallen en complexiteit van het niveau van groep 5.

Tussendoelen

per leerjaar

De tussendoelen zijn ook per leerjaar geordend. Als je wilt weten welke doelen doorgaans bij een bepaald leerjaar horen, uitkomend op niveau 1S, dan is het eenvoudiger om van alle domeinen bij dat leerjaar de doelen samen te zien. Zo zijn ook de concretiseringen van 1S voor alle domeinen bij elkaar gezet.
Uiteraard zijn de doelen gestapeld: wat leerlingen in groep 4 moeten kennen, kunnen en begrijpen, horen ze ook in groep 5 te beheersen. In groep 5 komen er vervolgens nieuwe doelen bij, verdiepen de leerlingen hun kennis, inzichten en vaardigheden en breiden ze die uit, vaak in een groter getallengebied.
Er is voor gekozen om geen herhalingen te gebruiken. Dat betekent dat de einddoelen voor bijvoorbeeld groep 5 ook de doelen voor groep 2 tot en met 4 omvatten. Maar dan ook met de grootte van de getallen en complexiteit van het niveau van groep 5.

b

Tussendoelen eind groep 2

b

Tussendoelen eind groep 6

b

Tussendoelen eind groep 3

b

Tussendoelen eind groep 7

b

Tussendoelen eind groep 4

b

Tussendoelen eind groep 8

b

Tussendoelen eind groep 5

b

Concretisering referentieniveau 1S

Verantwoording

Op deze website is verschillende informatie verzameld met als doel het rekenonderwijs vanaf de basis (groep 1/2) zo efficiënt en effectief mogelijk te verzorgen. Alle informatie van alle pages komt vooral uit:

Veel lesideeën en projecten komen van sites van het Freudenthal Instituut als rekenwebspelhoek en speciaal rekenen

Raadpleeg deze boeken en/of websites voor meer informatie!